radish

1. Agro-Climatic Requirements and Soil Preparation

• Climate:

  • Ideal temperature: 10–15°C for root development.

  • Avoid high temperatures (>25°C) to prevent premature bolting and pungent roots.

  • Grown year-round in peninsular India, except summer months.

• Soil:

  • Light, friable sandy-loam soils with pH 5.5–7.0 are optimal.

  • Avoid heavy soils to prevent fibrous, malformed roots.

  • Prepare land by deep ploughing and mixing 15–25 t/ha FYM during bed preparation.

2. Sowing Management

• Seed Rate: 10–12 kg/ha for staggered sowing (15–20 day intervals).

• Spacing:

  • Tropical varieties: 45 cm × 8 cm (row × plant).

  • Temperate varieties: 20–30 cm × 8 cm.

• Method:

  • Sow on ridges (22 cm height) or raised beds to enhance root growth.

  • Plant seeds 1.25 cm deep in furrows and cover with soil.

3. Nutrient Management

• Basal dose: Apply 25–30 t/ha FYM, 50 kg N, 100 kg P2​O5​, and 50 kg K2​O.

• Top dressing: 25 kg N/ha 30 days after sowing.

• Integrated approaches: Combine 50% NPK with 25% vermicompost or sheep manure for higher yields.

4. Irrigation Management

• First irrigation: Immediately after sowing for germination.

• Subsequent irrigation: Every 6–7 days (adjust for soil type and climate).

• Drip irrigation: Use 4 LPH drippers at 60 cm spacing for water efficiency.

5. Weed Management

• Pre-emergence herbicides: Apply Fluchloralin 0.5 kg/ha or Oxadiazon 1.0 kg/ha.

• Manual weeding: Perform hoeing and earthing up during early growth stages.

6. Integrated Pest Management (IPM)

• Pests:

  • Aphids/Flea beetles: Spray Malathion 50 EC (1 ml/L).

• Diseases:

  • White rust: Apply Mancozeb 2 g/L or Copper oxychloride 2 g/L.

• Cultural practices: Rotate crops, use resistant varieties, and avoid waterlogging.

7. Harvesting and Post-Harvest Management

• Harvesting:

  • Tropical varieties: 45–60 days after sowing.

  • Temperate varieties: 25–50 days (harvest before roots turn pithy).

• Post-harvest:

  • Wash roots, trim leaves, and pack in ventilated baskets.

  • Store at 0–2°C with 90–95% humidity for 3–4 weeks.

1. कृषि-जलवायु आवश्यकताएँ और मिट्टी की तैयारी

• जलवायु:

  • जड़ों के विकास के लिए आदर्श तापमान: 10–15°C।

  • समय से पहले पुष्पन (bolting) और तीखी जड़ों से बचने के लिए उच्च तापमान (>25°C) से बचें।

  • प्रायद्वीपीय भारत में, गर्मी के महीनों को छोड़कर, साल भर उगाया जाता है।

• मिट्टी:

  • हल्की, भुरभुरी रेतीली-दोमट मिट्टी जिसका pH 5.5–7.0 हो, सर्वोत्तम होती है।

  • भारी मिट्टी से बचें ताकि रेशेदार, विकृत जड़ें न बनें।

  • क्यारी तैयार करते समय गहरी जुताई करके 15-25 टन/हेक्टेयर FYM (गोबर की खाद) मिलाकर खेत तैयार करें।

2. बुवाई प्रबंधन

• बीज दर: क्रमबद्ध बुवाई (15-20 दिन के अंतराल पर) के लिए 10-12 किग्रा/हेक्टेयर।

• दूरी:

  • उष्णकटिबंधीय किस्में: 45 सेमी × 8 सेमी (पंक्ति × पौधा)।

  • समशीतोष्ण किस्में: 20-30 सेमी × 8 सेमी।

• विधि:

  • जड़ों की वृद्धि को बढ़ाने के लिए मेड़ों (22 सेमी ऊंचाई) या उठी हुई क्यारियों पर बुवाई करें।

  • बीजों को कुंडों (furrows) में 1.25 सेमी गहरा बोएं और मिट्टी से ढक दें।

3. पोषक तत्व प्रबंधन

• आधार खुराक (Basal dose): 25-30 टन/हेक्टेयर FYM, 50 किग्रा N (नाइट्रोजन), 100 किग्रा P₂O₅ (फास्फोरस), और 50 किग्रा K₂O (पोटेशियम) डालें।

• टॉप ड्रेसिंग: बुवाई के 30 दिन बाद 25 किग्रा N/हेक्टेयर डालें।

• एकीकृत दृष्टिकोण: अधिक उपज के लिए 50% NPK को 25% वर्मीकम्पोस्ट या भेड़ की खाद के साथ मिलाएं।

4. सिंचाई प्रबंधन

• पहली सिंचाई: अंकुरण के लिए बुवाई के तुरंत बाद।

• बाद की सिंचाई: हर 6-7 दिन में (मिट्टी के प्रकार और जलवायु के अनुसार समायोजित करें)।

• टपक सिंचाई (Drip irrigation): पानी की बचत के लिए 60 सेमी की दूरी पर 4 LPH (लीटर प्रति घंटा) ड्रिपर्स का उपयोग करें।

5. खरपतवार प्रबंधन

• अंकुरण-पूर्व खरपतवारनाशक: फ्लूक्लोरालिन (Fluchloralin) 0.5 किग्रा/हेक्टेयर या ऑक्सीडायज़ोन (Oxadiazon) 1.0 किग्रा/हेक्टेयर डालें।

• हाथ से निराई: प्रारंभिक विकास अवस्थाओं के दौरान निराई-गुड़ाई और मिट्टी चढ़ाना (earthing up) करें।

6. एकीकृत कीट प्रबंधन (IPM)

• कीट:

  • एफिड्स (माहू)/ पिस्सू भृंग (Flea beetles): मैलाथियान 50 EC (1 मिली/लीटर) का छिड़काव करें।

• रोग:

  • सफेद रतुआ (White rust): मैनकोज़ेब (Mancozeb) 2 ग्राम/लीटर या कॉपर ऑक्सीक्लोराइड (Copper oxychloride) 2 ग्राम/लीटर का छिड़काव करें।

• सांस्कृतिक प्रथाएं: फसल चक्र अपनाएं, प्रतिरोधी किस्मों का उपयोग करें, और जलभराव से बचें।

7. कटाई और कटाई के बाद प्रबंधन

• कटाई:

  • उष्णकटिबंधीय किस्में: बुवाई के 45-60 दिन बाद।

  • समशीतोष्ण किस्में: 25-50 दिन (जड़ों के खोखले होने से पहले कटाई करें)।

• कटाई के बाद:

  • जड़ों को धोएं, पत्तियों को छांटें, और हवादार टोकरियों में पैक करें।

  • 3-4 सप्ताह के लिए 0-2°C तापमान और 90-95% आर्द्रता पर स्टोर करें।

૧. કૃષિ-આબોહવાકીય જરૂરિયાતો અને જમીનની તૈયારી

• આબોહવા:

  • મૂળના વિકાસ માટે આદર્શ તાપમાન: 10–15° સે.

  • અકાળે ડોડા ફૂટવા અને તીખા મૂળને રોકવા માટે ઊંચા તાપમાન (>25° સે.) ટાળો.

  • દ્વીપકલ્પીય ભારતમાં ઉનાળાના મહિનાઓ સિવાય આખું વર્ષ ઉગાડવામાં આવે છે.

• જમીન:

  • હલકી, ભરભરી રેતાળ-ગોરાડુ જમીન જેનો pH 5.5–7.0 હોય તે શ્રેષ્ઠ છે.

  • રેશામય, વિકૃત મૂળને રોકવા માટે ભારે જમીન ટાળો.

  • જમીનને ઊંડી ખેડ કરીને અને ક્યારા તૈયાર કરતી વખતે 15–25 ટન/હેક્ટર છાણિયું ખાતર (FYM) ભેળવીને તૈયાર કરો.

૨. વાવણી વ્યવસ્થાપન

• બીજનો દર: તબક્કાવાર વાવણી (૧૫-૨૦ દિવસના અંતરે) માટે 10–12 કિગ્રા/હેક્ટર.

• અંતર:

  • ઉષ્ણકટિબંધીય જાતો: 45 સેમી × 8 સેમી (હાર × છોડ).

  • સમશીતોષ્ણ જાતો: 20–30 સેમી × 8 સેમી.

• પદ્ધતિ:

  • મૂળના વિકાસને વધારવા માટે પાળા (22 સેમી ઊંચાઈ) અથવા ઊંચા ક્યારા પર વાવણી કરો.

  • બીજને ચાસમાં 1.25 સેમી ઊંડે વાવો અને માટીથી ઢાંકી દો.

૩. પોષક તત્વોનું વ્યવસ્થાપન

• પાયાનો ડોઝ: 25–30 ટન/હેક્ટર છાણિયું ખાતર, 50 કિગ્રા નાઈટ્રોજન (N), 100 કિગ્રા ફોસ્ફરસ (P2​O5​), અને 50 કિગ્રા પોટાશ (K2​O) આપો.

• પૂર્તિ ખાતર: વાવણીના 30 દિવસ પછી 25 કિગ્રા નાઈટ્રોજન/હેક્ટર આપો.

• સંકલિત અભિગમો: વધુ ઉપજ માટે 50% NPK સાથે 25% વર્મીકમ્પોસ્ટ અથવા ઘેટાંનું ખાતર ભેળવો.

૪. સિંચાઈ વ્યવસ્થાપન

• પ્રથમ પિયત: ઉગાવા માટે વાવણી પછી તરત જ આપો.

• પછીના પિયત: દર 6–7 દિવસે (જમીનના પ્રકાર અને આબોહવા મુજબ ગોઠવો).

• ટપક સિંચાઈ: પાણીની કાર્યક્ષમતા માટે 60 સેમીના અંતરે 4 LPH (લીટર પ્રતિ કલાક) ડ્રિપરનો ઉપયોગ કરો.

૫. નિંદામણ વ્યવસ્થાપન

• પ્રી-ઇમરજન્સ નિંદામણનાશક: ફ્લુક્લોરાલીન 0.5 કિગ્રા/હેક્ટર અથવા ઓક્સાડાયઝોન 1.0 કિગ્રા/હેક્ટરનો છંટકાવ કરો.

• હાથ નિંદામણ: વૃદ્ધિના શરૂઆતના તબક્કામાં ગોડ અને પાળા ચડાવવાનું કામ કરો.

૬. સંકલિત જીવાત વ્યવસ્થાપન (IPM)

• જીવાતો:

  • મોલો/ચાંચડી (Aphids/Flea beetles): મેલાથિયોન 50 EC (1 મિલી/લીટર) નો છંટકાવ કરો.

• રોગો:

  • સફેદ ગેરુ (White rust): મેન્કોઝેબ 2 ગ્રામ/લીટર અથવા કોપર ઓક્સીક્લોરાઈડ 2 ગ્રામ/લીટરનો છંટકાવ કરો.

• ખેતી પદ્ધતિઓ: પાકની ફેરબદલી કરો, રોગપ્રતિકારક જાતોનો ઉપયોગ કરો અને પાણી ભરાવો ટાળો.

૭. લણણી અને લણણી પછીનું વ્યવસ્થાપન

• લણણી:

  • ઉષ્ણકટિબંધીય જાતો: વાવણીના 45–60 દિવસ પછી.

  • સમશીતોષ્ણ જાતો: 25–50 દિવસ (મૂળ પોચા થાય તે પહેલાં લણણી કરો).

• લણણી પછી:

  • મૂળ ધોઈ, પાંદડા કાપી અને હવા ઉજાસવાળી ટોપલીઓમાં પેક કરો.

  • 3–4 અઠવાડિયા માટે 0–2° સે. તાપમાને 90–95% ભેજ સાથે સંગ્રહ કરો.