CASTOR SEEDS

Agro-Climatic Requirements and Soil Preparation

Climate Adaptability

Castor thrives in warm, dry climates with temperatures between 20–26°C and annual rainfall of 50–75 cm. Excessive rainfall (>100 cm) promotes vegetative growth over seed yield. The crop is drought-tolerant but sensitive to waterlogging, making well-drained soils essential.

Soil Preferences

Ideal Soil Types: Sandy loams or light alluvial soils with pH 5.5–7.5. Heavy clay or saline soils are unsuitable.

Land Preparation:

Deep Ploughing: Summer ploughing (45 cm depth) improves soil aeration, eradicates soil-borne pests, and enhances moisture conservation.

Organic Amendments: Incorporate 12.5 t/ha farmyard manure (FYM) or compost during the last ploughing.

Sulfur Application: Apply 30 kg/ha gypsum to address sulfur deficiencies and boost oil content.

Sowing Details:

SARTHI-21:
SARTHI-21 is an early-maturing castor hybrid that should be sown in July-August during the Kharif season or from October to January in the Rabi season, using a seed rate of 5-6 kg per hectare and a spacing of 90 cm by 60 cm.

SARTHI-11:
SARTHI-11 is a mid-early maturing castor hybrid, sown in July-August with a seed rate of 5 kg per hectare and a spacing of 150 cm by 90 cm.

SARTHI-9:
SARTHI-9 is a mid-late maturing castor hybrid, also sown in July-August, with a seed rate of 4-5 kg per hectare and a spacing of 150 cm by 120 cm.

Seed Treatment

Fungicides: Treat seeds with Thiram (2–4 g/kg) to prevent seedling blight and root rot.

Biofertilizers: Coat seeds with Azotobacter or phosphate-solubilizing bacteria (PSB) to enhance nutrient uptake.

Nutrient and Water Management

Fertilization

Basal Dose: Apply 75–120 kg N/ha, 40 kg P₂O₅/ha, and 20 kg K₂O/ha. Split nitrogen into three doses: 1/3 at sowing, 1/3 at 30 days after sowing (DAS), and 1/3 at 60 DAS.

Micronutrients: Foliar sprays of zinc (0.5%) and boron (0.2%) correct deficiencies during flowering.

Irrigation

Critical Stages: Irrigation at 50–75 Days After Sowing (DAS) (spike development) enhances yield.

Water Conservation: Mulching with crop residue reduces evaporation and suppresses weeds.

Weed Management

Pre-Emergence Control

Herbicides: Pendimethalin (1.0 L/ha) or Fluchloralin (2.0 L/ha) applied 3 days post-sowing.

Post-Emergence Practices

Mechanical Weeding: Two hand weedings at 20 and 40 DAS.

Intercropping: Cluster bean, cowpea, or groundnut in 1:2 row ratios suppress weeds and improve soil nitrogen.

Integrated Pest Management (IPM)

Pest Monitoring and Thresholds

Pheromone Traps: Install 4–5 traps/ha for Spodoptera litura and Achaea janata.

Field Scouting: Weekly checks for pests (e.g., semilooper larvae >3–4/plant) and natural enemies (e.g., Microplitis spp.).

Biological Control

Parasitoids: Release Trichogramma chilonis (20,000/ha) for capsule borer eggs.

Microbials: 

Apply Bacillus thuringiensis (1g/L) for semilooper larvae.

Conservation: Flowering borders (e.g., marigold, sunflower) attract predators like ladybird beetles and spiders.

Chemical Interventions:

Semilooper: Emamectin benzoate 5 SG (1gm/L) or Chlorantraniliprole 18.5% SC (3mL/10L) at 25% foliage damage.

Capsule Borer: Profenofos 50% EC (3mL/L) at 10% infestation.

Disease Management

Major Diseases and control measures

Grey Mold (Botryotinia ricini): Remove infected panicles; spray carbendazim (0.1%) at flowering.

Wilt (Fusarium oxysporum): Crop rotation with cereals; resistant SARTHI-21 & SARTHI-11 varieties.

To control Leaf Blight (Alternaria ricini):

Spray Thiophanate-methyl (0.1%) at 15-day intervals.

Root Rot: Using Trichoderma as biocontrol.

Harvest Timing:

Physiological Maturity - Capsules turn brown; harvest in 3–4 pickings at 30-day intervals.

कृषि-जलवायु आवश्यकताएँ और मृदा तैयारी

जलवायु अनुकूलता – 

अरंडी गर्म, शुष्क जलवायु में 20-26°C के बीच तापमान और 50-75 सेमी की वार्षिक वर्षा के साथ अच्छी तरह से बढ़ता है। अत्यधिक वर्षा (>100 सेमी) बीज उपज की तुलना में वानस्पतिक वृद्धि को बढ़ावा देती है। यह फसल सूखा-सहिष्णु है लेकिन जलभराव के प्रति संवेदनशील है, इसलिए अच्छी जल निकासी वाली मिट्टी आवश्यक है। 

मृदा प्राथमिकताएँ आदर्श मृदा प्रकार: 

रेतीली दोमट या हल्की जलोढ़ मिट्टी जिसका pH 5.5-7.5 हो। भारी चिकनी या खारी मिट्टी अनुपयुक्त है।  

जमीन की तैयारी: 

गहरी जुताई: ग्रीष्मकालीन जुताई (45 सेमी गहराई) मिट्टी के वातन में सुधार करती है, मिट्टी जनित कीटों को समाप्त करती है और नमी संरक्षण को बढ़ाती है।  

जैविक संशोधन: अंतिम जुताई के दौरान 12.5 टन/हेक्टेयर खेत की खाद (एफवाईएम) या खाद डालें। 

सल्फर का प्रयोग: सल्फर की कमी को दूर करने और तेल की मात्रा बढ़ाने के लिए 30 किलोग्राम/हेक्टेयर जिप्सम का प्रयोग करें।

बुवाई का विवरण:

सारथी-21: सारथी-21 एक जल्द पकने वाली अरंडी की संकर किस्म है जिसे खरीफ मौसम के दौरान जुलाई-अगस्त में या रबी मौसम में अक्टूबर से जनवरी के बीच 5-6 किलोग्राम प्रति हेक्टेयर की बीज दर और 90 सेमी × 60 सेमी की दूरी का उपयोग करके बोना चाहिए।

सारथी-11: सारथी-11 एक मध्यम-जल्दी पकने वाली अरंडी की संकर किस्म है, जिसे जुलाई-अगस्त में 5 किलोग्राम प्रति हेक्टेयर की बीज दर और 150 सेमी × 90 सेमी की दूरी के साथ बोया जाता है।

सारथी-9: सारथी-9 एक मध्यम-देर से पकने वाली अरंडी की संकर किस्म है, जिसे जुलाई-अगस्त में ही 4-5 किलोग्राम प्रति हेक्टेयर की बीज दर और 150 सेमी × 120 सेमी की दूरी के साथ बोया जाता है।

बुवाई का विवरण:बीज उपचार कवकनाशी: अंकुर झुलसा और जड़ सड़न को रोकने के लिए बीजों को थीरम (2-4 ग्राम/किलोग्राम) से उपचारित करें। 

जैव उर्वरक: पोषक तत्वों के अवशोषण को बढ़ाने के लिए बीजों को एजोटोबैक्टर या फॉस्फेट-घुलनशील बैक्टीरिया (पीएसबी) से लेपित करें।

पोषक तत्व और जल प्रबंधन

उर्वरक आधारिक खुराक: 75-120 किलोग्राम N/हेक्टेयर, 40 किलोग्राम P₂O₅/हेक्टेयर और 20 किलोग्राम K₂O/हेक्टेयर डालें। नाइट्रोजन को तीन खुराकों में विभाजित करें: 1/3 बुवाई के समय, 1/3 बुवाई के 30 दिन बाद (डीएएस), और 1/3 60 दिन बाद। 

सूक्ष्म पोषक तत्व: फूल आने के दौरान जस्ता (0.5%) और बोरॉन (0.2%) का पर्णीय छिड़काव कमियों को दूर करता है। 

सिंचाई महत्वपूर्ण अवस्थाएँ: 50-75 डीएएस (स्पाइक विकास) पर सिंचाई उपज बढ़ाती है। 

जल संरक्षण: फसल अवशेषों के साथ मल्चिंग वाष्पीकरण को कम करता है और खरपतवारों को दबाता है।

खरपतवार प्रबंधन

बुवाई से पहले नियंत्रण शाकनाशी: पेंडिमेथालिन (1.0 ली./हेक्टेयर) या फ्लुक्लोरालिन (2.0 ली./हेक्टेयर) बुवाई के 3 दिन बाद प्रयोग करें। 

बुवाई के बाद की पद्धतियाँ यांत्रिक निराई: 20 और 40 डीएएस पर दो बार हाथ से निराई करें। 

अंतरफसलन: 1:2 पंक्ति अनुपात में ग्वार, लोबिया या मूंगफली खरपतवारों को दबाते हैं और मिट्टी के नाइट्रोजन में सुधार करते हैं।

समेकित कीट प्रबंधन (आईपीएम)

कीट निगरानी और सीमाएँ फेरोमोन ट्रैप: स्पोडोप्टेरा लिटुरा और अचिया जानटा के लिए 4-5 जाल/हेक्टेयर स्थापित करें। 

खेत का सर्वेक्षण: कीटों (जैसे, सेमीलूपर लार्वा >3-4/पौधा) और प्राकृतिक शत्रुओं (जैसे, माइक्रोप्लिटिस एसपीपी.) के लिए साप्ताहिक जाँच करें।

जैविक नियंत्रण परजीवी: कैप्सूल बोरर के अंडों के लिए ट्राइकोग्रामा चिलोनिस (20,000/हेक्टेयर) छोड़ें। 

सूक्ष्मजीव: सेमीलूपर लार्वा के लिए बैसिलस थुरिंजिएंसिस (1 ग्राम/लीटर) का प्रयोग करें। 

संरक्षण: फूलदार सीमाएँ (जैसे, गेंदा, सूरजमुखी) लेडीबर्ड बीटल और मकड़ियों जैसे शिकारियों को आकर्षित करती हैं।

रासायनिक हस्तक्षेप (अंतिम उपाय) सेमीलूपर: इमामेक्टिन बेंजोएट 5 एसजी (1 ग्राम/लीटर) या क्लोरेंट्रानिलिप्रोएल 18.5 एससी (3 मिली/10 लीटर) 25% पत्ती क्षति पर। 

कैप्सूल बोरर: प्रोफेनोफोस 50% ईसी (3 मिली/लीटर) 

रोग प्रबंधन

प्रमुख रोग और नियंत्रण के उपाय धूसर फफूंदी (बोट्रीटिनिया रिसिनी): संक्रमित मंजरी को हटा दें; फूल आने पर कार्बेन्डाजिम (0.1%) का छिड़काव करें। 

उकठा (फ्यूजेरियम ऑक्सीस्पोरम): अनाज के साथ फसल चक्र; प्रतिरोधी सारथी-21 और सारथी-11 किस्में। 

पत्ती झुलसा (अल्टरनेरिया रिसिनी) को नियंत्रित करने के लिए: थियोफेनेट-मिथाइल (0.1%) का 15 दिनों के अंतराल पर छिड़काव करें। 

जड़ सड़न: जैव नियंत्रण के रूप में ट्राइकोडर्मा का उपयोग करना। 

कटाई का समय शारीरिक परिपक्वता: कैप्सूल भूरे रंग के हो जाते हैं; 30 दिनों के अंतराल पर 3-4 बार में कटाई करें।

આબોહવાકીય જરૂરિયાતો અને જમીન તૈયારી

આબોહવાની અનુકૂલનક્ષમતા: એરંડા ૨૦–૨૬°C તાપમાન અને ૫૦–૭૫ સેમી વાર્ષિક વરસાદ સાથે ગરમ, સૂકી આબોહવામાં સારી રીતે વિકસે છે. વધુ પડતો વરસાદ (>૧૦૦ સેમી) બીજ ઉત્પાદન કરતાં વનસ્પતિ વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપે છે. આ પાક દુષ્કાળ સહન કરી શકે છે પરંતુ જલભરાવ માટે સંવેદનશીલ છે, તેથી સારી નિતારવાળી જમીન આવશ્યક છે.

જમીનની પસંદગી: આદર્શ જમીનના પ્રકાર: રેતાળ ગોરાડુ અથવા હલકી કાંપની જમીન જેનો pH ૫.૫–૭.૫ હોય. ભારે કાળી અથવા ખારી જમીન અયોગ્ય છે.

જમીન તૈયારી: ઊંડી ખેડ: ઉનાળામાં ૪૫ સેમી ઊંડી ખેડ કરવાથી જમીનમાં હવાની અવરજવર સુધરે છે, જમીનજન્ય જીવાતો નાશ પામે છે અને ભેજનું સંરક્ષણ વધે છે. 

સજીવ ખાતરો: છેલ્લા ખેડાણ દરમિયાન ૧૨.૫ ટન/હેક્ટર છાણિયું ખાતર અથવા કમ્પોસ્ટ ઉમેરો. 

સલ્ફરનો ઉપયોગ: સલ્ફરની ઉણપને દૂર કરવા અને તેલનું પ્રમાણ વધારવા માટે ૩૦ કિગ્રા/હેક્ટર જીપ્સમ આપો.

વાવણીની વિગતો: 

સારથી-૨૧: સારથી-૨૧ એ વહેલી પાકતી એરંડાની સંકર જાત છે જેને ખરીફ ઋતુ દરમિયાન જુલાઈ-ઓગસ્ટમાં અથવા રવિ ઋતુમાં ઓક્ટોબરથી જાન્યુઆરીની વચ્ચે ૫-૬ કિલોગ્રામ પ્રતિ હેક્ટરના બીજ દર અને ૯૦ સેન્ટિમીટર બાય ૬૦ સેન્ટિમીટરના અંતરનો ઉપયોગ કરીને વાવવી જોઈએ.

સારથી-૧૧: સારથી-૧૧ એ મધ્યમ-વહેલી પાકતી એરંડાની સંકર જાત છે, જેને જુલાઈ-ઓગસ્ટમાં ૫ કિલોગ્રામ પ્રતિ હેક્ટરના બીજ દર અને ૧૫૦ સેન્ટિમીટર બાય ૯૦ સેન્ટિમીટરના અંતર સાથે વાવવામાં આવે છે.

સારથી-૯: સારથી-૯ એ મધ્યમ-મોડી પાકતી એરંડાની સંકર જાત છે, જેને પણ જુલાઈ-ઓગસ્ટમાં ૪-૫ કિલોગ્રામ પ્રતિ હેક્ટરના બીજ દર અને ૧૫૦ સેન્ટિમીટર બાય ૧૨૦ સેન્ટિમીટરના અંતર સાથે વાવવામાં આવે છે.

બીજ માવજત: ફૂગનાશક દવાઓ: 

રોપાઓનો સુકારો અને મૂળનો સડો અટકાવવા માટે થાયરમ (૨–૪ ગ્રામ/કિલો બીજ) થી બીજની માવજત કરો. 

જૈવિક ખાતરો: પોષક તત્ત્વોનું શોષણ વધારવા માટે એઝોટોબેક્ટર અથવા ફોસ્ફેટ ઓગળતા બેક્ટેરિયા (PSB) થી બીજને પટ આપો.

પોષક તત્ત્વો અને પાણી વ્યવસ્થાપન:

ખાતર વ્યવસ્થાપન: પાયાનો ડોઝ: 

૭૫–૧૨૦ કિગ્રા નાઇટ્રોજન/હેક્ટર, ૪૦ કિગ્રા P₂O₅/હેક્ટર અને ૨૦ કિગ્રા K₂O/હેક્ટર આપો. નાઇટ્રોજનને ત્રણ ડોઝમાં વિભાજીત કરો: ૧/૩ વાવણી સમયે, ૧/૩ વાવણીના ૩૦ દિવસ પછી, અને ૧/૩ વાવણીના ૬૦ દિવસ પછી. 

સૂક્ષ્મ પોષક તત્ત્વો: ફૂલો આવવાના સમયે ઝીંક (૦.૫%) અને બોરોન (૦.૨%) નો પર્ણ પર છંટકાવ કરવાથી ઉણપ દૂર થાય છે.

સિંચાઈ: નિર્ણાયક તબક્કાઓ: વાવણીના ૫૦–૭૫ દિવસ પછી (કળી વિકાસ) સિંચાઈ કરવાથી ઉપજ વધે છે. 

પાણીનું સંરક્ષણ: પાકના અવશેષોનું આવરણ કરવાથી બાષ્પીભવન ઘટે છે અને નીંદણ દબાય છે.

નીંદણ વ્યવસ્થાપન:

વાવણી પહેલાંનું નિયંત્રણ: હર્બિસાઇડ્સ: વાવણીના ૩ દિવસ પછી પેન્ડીમેથાલીન (૧.૦ લી./હેક્ટર) અથવા ફ્લુક્લોરાલીન (૨.૦ લી./હેક્ટર) નો ઉપયોગ કરો.

વાવણી પછીની પદ્ધતિઓ: યાંત્રિક નીંદણ: વાવણીના ૨૦ અને ૪૦ દિવસ પછી બે વખત હાથથી નીંદણ કરો. આંતરપાક: ૧:૨ હરોળના ગુણોત્તરમાં ગવાર, ચોળા અથવા મગફળીનું આંતરપાક કરવાથી નીંદણ દબાય છે અને જમીનમાં નાઇટ્રોજનનું પ્રમાણ સુધરે છે.

સંકલિત જીવાત વ્યવસ્થાપન (IPM):

જીવાત નિરીક્ષણ અને થ્રેશોલ્ડ: ફેરોમોન ટ્રેપ્સ: સ્પોડોપ્ટેરા લિટુરા અને એચિયા જાનાટા માટે ૪–૫ ટ્રેપ્સ/હેક્ટર લગાવો. 

ક્ષેત્ર નિરીક્ષણ: જીવાતો (દા.ત., સેમીલૂપર લાર્વા >૩–૪/છોડ) અને કુદરતી દુશ્મનો (દા.ત., માઇક્રોપ્લિટીસ એસપીપી.) માટે સાપ્તાહિક તપાસ કરો.

જૈવિક નિયંત્રણ: 

પરજીવીઓ: કેપ્સ્યુલ બોરરના ઇંડા માટે ટ્રાઇકોગ્રામ્મા ચિલોનિસ (૨૦,૦૦૦/હેક્ટર) છોડો. 

સૂક્ષ્મજીવો: સેમીલૂપર લાર્વા માટે બેસિલસ થુરીન્જેનેસિસ (૧ ગ્રામ/લિટર) નો ઉપયોગ કરો. 

સંરક્ષણ: ફૂલોની કિનારીઓ (દા.ત., ગલગોટા, સૂર્યમુખી) લેડીબર્ડ ભમરો અને કરોળિયા જેવા શિકારીઓને આકર્ષે છે.

રાસાયણિક હસ્તક્ષેપ (છેલ્લો ઉપાય): 

સેમીલૂપર: ૨૫% પર્ણ નુકસાન પર ઇમામેક્ટિન બેન્ઝોએટ ૫ એસજી (૧ ગ્રામ/લિટર) અથવા ક્લોરાન્ટ્રાનિલિપ્રોલ ૧૮.૫ એસસી (૩ મિલી/૧૦ લિટર) નો ઉપયોગ કરો. 

કેપ્સ્યુલ બોરર: ૧૦% ઉપદ્રવ પર પ્રોફેનોફોસ ૫૦ ઇસી (૩ મિલી/લિટર) નો ઉપયોગ કરો.

રોગ વ્યવસ્થાપન:

મુખ્ય રોગો અને નિયંત્રણના પગલાં: 

ગ્રે મોલ્ડ (બોટ્રીટીનિયા રિકિની): ચેપગ્રસ્ત માંજર દૂર કરો; ફૂલો આવવાના સમયે કાર્બેન્ડાઝિમ (૦.૧%) નો છંટકાવ કરો. 

વિલ્ટ (ફ્યુઝેરિયમ ઓક્સીસ્પોરમ): ધાન્ય પાકો સાથે પાકની ફેરબદલી કરો; પ્રતિરોધક સારથી-૨૧ અને સારથી-૧૧ જાતોનો ઉપયોગ કરો. 

લીફ બ્લાઇટ (ઓલ્ટરનેરિયા રિકિની) ને નિયંત્રિત કરવા માટે: 

૧૫ દિવસના અંતરાલે થાયોફેનેટ-મિથાઈલ (૦.૧%) નો છંટકાવ કરો. 

મૂળનો સડો: જૈવિક નિયંત્રણ તરીકે ટ્રાઇકોડર્માનો ઉપયોગ કરવો.

લણણીનો સમય: શારીરિક પરિપક્વતા: કેપ્સ્યુલ્સ ભૂરા રંગના થાય છે; ૩૦ દિવસના અંતરાલે ૩–૪ વીણીમાં લણણી કરો.